Samorząd jest to forma organizacji wyodrębnionej grupy społecznej, która może dzięki temu decydować w granicach prawa o istotnych dla siebie sprawach, działając bezpośrednio lub za pośrednictwem demokratycznie wybranego przedstawicielstwa. Istnieje wiele rodzajów samorządu: samorząd terytorialny - oparty na więzi wynikającej z wspólnego za-mieszkania, samorząd pracowniczy - oparty na więzi pracy, samorząd zawodowy - oparty na więzi zawodu czy wreszcie samorząd uczniowski, akademicki itp.
Tradycje samorządu terytorialnego w Polsce są bardzo bogate. Wywodzą się jeszcze z Konstytucji 3 maja. Samorząd istniał również na wszystkich ziemiach polskich objętych zaborami. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wprowadziła go także Konstytucja marcowa z 1921 roku. Samorząd zlikwidowano w Polsce w roku 1950, a przywrócono go dopiero w 1990 roku. Powołano wówczas do życia samorząd terytorialny jako podstawową formę lokalnego życia publicznego najpierw na szczeblu gminy, a od 1999 roku także na szczeblu powiatu i województwa. (more…)

Trybunał Stanu orzeka w sprawach uchybień popełnianych przez przedstawicieli władzy w trakcie jej sprawowania. Obecnie instytucja ta działa w Stanach Zjednoczonych. W Europie zaś o odpowiedzialności konstytucyjnej orzeka na ogół specjalny sąd na wniosek parlamentu.
Takie też rozwiązanie przyjmowano w konstytucjach polskich, poczynając od Konstytucji 3 maja. Tylko w okresie powojennym negowano instytucję odpowiedzialności konstytucyjnej. Współcześnie w Polsce Try-bunał Stanu przywrócono w niekompletnej postaci w 1982 roku, a znacznie zreformowano w latach 1989-1992.
Trybunał Stanu jest instytucją sądowniczą powołaną do orzekania o odpowiedzialności osób zajmujących najważniejsze stanowiska pań-stwowe. Jako oskarżeni mogą przed nim stanąć:
-    prezydent - za czyn naruszający konstytucję i ustawy oraz za przestęp-stwo pospolite;
-    prezes i członkowie Rady Ministrów - za naruszenie konstytucji i ustaw oraz za przestępstwo, ale popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem;
-    prezes Narodowego Banku Polskiego, prezes Najwyższej Izby Kontroli oraz członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji - wyłącznie za naruszenie konstytucji i ustaw;
- posłowie i senatorowie - za naruszenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej z osiąganiem korzyści z majątku skarbu państwa lub samorządu terytorialnego.

(more…)

Trybunał Konstytucyjny w Polsce funkcjonuje od 1985 roku. W jego skład wchodzi obecnie 15 sędziów, wybieranych przez sejm na dziewięcioletnią kadencję (obowiązuje zakaz reelekcji) spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą. Prezesa i wiceprezesa powołuje prezydent. Sędziowie Trybunału są niezawiśli.
Podstawową funkcją Trybunału Konstytucyjnego jest orzekanie o konstytucyjności i legalności aktów prawnych. Funkcję tę realizuje on w następujących formach:
-    orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z konstytucją;
-    orzeka o zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi;
-    orzeka o zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami;
-    orzeka w sprawach skarg konstytucyjnych;
-    orzeka w sprawach sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi organami państwa;
-    orzeka o zgodności z konstytucją celów oraz działalności partii politycznych. (more…)